عهده‌اش نهاده شده انجام دهد مشمول رحمت خاص الهى خواهد شد . « رحمن » اشاره به آن رحمت بىحسابى است كه همه جا كشيده و مؤمن و كافر و حتى انسان و جماد و نبات و حيوان ندارد ولى « رحيم » اشاره به رحمت خاصى است كه به انسانهاى مطيع و فرمانبردار اختصاص دارد « 1 » . الْحَمْدُ لِلَّهِ . در اينجا هم بايد بگوييم كه ما لغتى در فارسى نداريم كه ترجمان كلمهء حمد باشد . البته دو كلمه است كه نزديك به معناى حمد است و آنها در فارسى معادل دارند و معمولًا براى ترجمهء حمد از معادل آنها استفاده مىشود . يكى « مدح » كه معادل آن ستايش است و ديگرى « شكر » كه به سپاس ترجمه مىشود . ولى هيچ كدام به تنهايى رسانندهء معناى حمد نيستند . كلمهء « مدح » نزديك به « حمد » است و حتى بعضى احتمال قوى مىدهند كه دو تلفظ از يك كلمه باشند ؛ چنان‌كه در زبان عربى نظاير آنها را زياد داريم مثل خلص و لخص و ايس و يئس كه هر دو حروفشان يكى است ولى جايشان عوض شده است . مدح به معنى ستايش است . ستايش از احساسهاى مخصوص انسانى است ؛ يعنى اين انسان است كه داراى اين درجه از ادراك و احساس است كه وقتى در مقابل كمال و جلال ، زيبايى و بهاء قرار مىگيرد اين احساس به صورت عكس‌العمل در او پيدا مىشود كه او را ستايش كند . اين احساس در حيوان نيست . حيوان نه آن كمال و جلال و عظمت را درك مىكند و نه قدرت دارد كه ستايشگر اين اوصاف باشد . البته گاهى عمل ستايش در انسان به صورت پستى ظاهر مىشود كه آن را « چاپلوسى » مىگويند و از صفات رذيله محسوب مىگردد . چاپلوسى در موردى است كه انسان امر بىحقيقتى را ستايش مىكند . و بسيار زشت است كه انسان آن قدرتى كه خداوند به او داده است تا كمالها و جمالها و عظمتها و زيباييهاى واقعى را

--> ( 1 ) . در روايات ، فرق رحمن و رحيم اينچنين بيان شده است : عن الصادق عليه السلام ( فى حديث ) : وَ اللَّهُ الهُ كُلِّ شَىْءٍ ، الرَّحْمنُ لِجَميعِ خَلْقِهِ ، الرَّحيمُ بِالْمُؤْمِنينَ خاصَّةً . ( كافى ، توحيد صدوق - تفسير عيّاشى ) در اين حديث ، رحمن حاكى از رحمت پروردگار است نسبت به تمام موجودات و رحيم تنها به مؤمنين .